Durven & Ondernemen

Wat is natuurbegraven en waarom kiezen mensen een natuurbegrafenis?

De afgelopen jaren is natuurbegraven in Nederland sterk in opkomst. Terwijl sinds 2003 een meerderheid van Nederland zich laat cremeren, gaat natuurbegraven tegen die trend in. Bij natuurbegraven wordt het lichaam op een organische manier teruggeven aan de aarde in een daarvoor bestemd stuk natuur. Maar wat is natuurbegraven nou precies? En waarom kiezen steeds meer mensen voor natuurbegraven in plaats van cremeren of regulier begraven? En hoe ziet mijn eigen uitvaart eruit als het zover is?

Hoe ik in contact kwam met natuurbegraven

Een paar maanden geleden kwam in een amper een week tijd op drie manieren in contact met het fenomeen natuurbegraven. Via mijn werk kwam ik in contact met een natuurbegraafplaats. Een jeugdvriend van me publiceerde samen met 5 anderen “Het Groot Gedenkboek” waarin gedenken vanuit talloze perspectieven, waaronder natuurbegraven, wordt belicht (tip!). En een aantal dagen later blijkt een deel van het bos waar ik als kind speelde, op een steenworp afstand van het huis van mijn ouders, ook een natuurbegraafplaats te worden. Drie keer in zo’n korte tijd kan geen toeval zijn, dus ik heb me de afgelopen tijd in natuurbegraven verdiept. In korte tijd ben ik onder de indruk geraakt van deze vorm van begraven.

Wat is natuurbegraven?

Natuurbegraven is de afgelopen jaren overgewaaid vanuit Engeland. Daar is wettelijk eeuwige grafrust vastgelegd waardoor graven niet geruimd worden. Veel reguliere begraafplaatsen werden niet of nauwelijks onderhouden en verpauperden steeds verder. Daarom gingen mensen op zoek naar een alternatief en dat was voor velen het teruggeven van het lichaam aan de natuur zelf. De natuur ontfermt zich over het graf en onderhoud is niet meer nodig. Een natuurbegraafplaats belast het milieu zo min mogelijk en past een uitvaart in duurzaam bosbeheer.

De graven zijn ruim (vaak zo’n 25 vierkante meter) en hebben geen grafstenen zoals je die op een reguliere begraafplaats ziet. In plaats daarvan mogen alleen natuurlijke materialen gebruikt worden. Op de meeste natuurbegraafplaatsen is dat een schijf hout. De kist en de kleding zijn alleen van natuurlijk materiaal zodat het snel door de natuur kan worden opgenomen. Hier een voorbeeld van een natuurgraf met een schijf hout als grafmarkering:

natuurgraf-gedenkteken-houten-schijf

Sterke groei natuurbegraven

Steeds meer mensen kiezen de afgelopen jaren, tegen de trend dat een meerderheid voor cremeren kiest in, voor een natuurbegrafenis en het aantal natuurbegraafplaatsen neemt dan ook snel toe. Eind 2013 waren er 14 begraafplaatsen in Nederland die zichzelf natuurbegraafplaats noemen, inmiddels zijn dat er 20 (het aantal dat de gedragscode van de Brana volgt is kleiner, zie verderop). En op verschillende plekken door heel Nederland zijn natuurbegraafplaatsen aangekondigd. Zo is Natuurmonumenten bijvoorbeeld van plan er 10 tot 15 te openen de aankomende jaren.

Aantal zoekopdrachten in Google naar “natuurbegraafplaats” per maand

Hoe ziet een natuurbegraafplaats eruit?

Natuur is overal anders doordat de omstandigheden, zoals bijvoorbeeld grondsoort, overal anders zijn. En dus hebben natuurbegraafplaatsen ook allemaal een andere uitstraling. De natuurbegraafplaats die ik heb bezocht is een prachtig natuurgebied waarin veel diversiteit zit. Er is oud naaldbos, jong loofbos, heide, een prachtig meertje in een pingoruïne en er zitten kuifeenden, Canadese ganzen, reeën en vossen. Als je er rondloopt zie je de graven vaak niet of nauwelijks. Alleen de nieuwere graven zijn te herkennen aan de verstoring van de bovenlaag. Maar dat wordt allemaal erg netjes gedaan zodat de humus weer bovenop komt te liggen en er snel weer planten op kunnen groeien. Hierdoor had ik helemaal niet het gevoel dat ik op een begraafplaats liep. Het voelt als een prachtig natuurgebied waar je lekker kunt wandelen, van de natuur kunt genieten en tot rust kunt komen. Een mooie plek voor een wandeling op zondagmiddag.

Redenen om voor natuurbegraven te kiezen

De redenen waarom natuurbegraven zo populair is en waarom steeds meer mensen voor natuurbegraven in plaats van regulier begraven of cremeren kiezen zijn erg divers. De meeste natuurbegraafplaatsen gebruiken de eeuwige grafrechten om eeuwig natuur te beschermen. Zo kun je dus met jouw begrafenis een stukje natuur beschermen voor toekomstige generaties. Voor nabestaanden zijn die eeuwige grafrechten ook fijn omdat ze zo nooit voor de moeilijke keuze tussen grafrechten verlengen en ruimen komen te staan. Het niet opzadelen van nabestaanden met die keuze was vaak een reden om voor cremeren te kiezen, maar nu lijken sommige mensen om dezelfde reden voor natuurbegraven te kiezen. Ook hoeven nabestaanden zich geen zorgen te maken over het onderhoud van het graf, want dat doet de natuur.

Kosten natuurbegraven

Ook spelen de kosten mee. De kosten van een natuurgraf zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de locatie € 3.500,- of € 4.500,- aan grafrechten. Bij veel reguliere begraafplaatsen liggen de kosten voor de grafrechten iets lager, maar moeten je nabestaanden wel na 15 of 20 jaar bijbetalen. En doordat je alleen een zwerfkei of plakje hout als grafmonument hebt bespaar je snel € 1.700,- tot € 2.500,- uit aan de grafsteen. Natuurbegraven is dus in de meeste gevallen een flink stuk goedkoper. En tot slot speelt gevoel een belangrijke rol. En voor veel mensen voelt het natuurlijk om afscheid te nemen door te begraven in bos of in andere natuur.

natuurbegraven-heide

De ene natuurbegraafplaats is de andere niet

In elke nieuwe markt zijn er grote verschillen tussen de aanbieders. De Universiteit van Wageningen deed in 2013 onderzoek naar natuurbegraafplaatsen en constateerde dat een deel van de natuurbegraafplaatsen zich sterk richten op het beheren van natuur. Je zou dit kunnen zien als natuurgebieden die het natuurbegraven gebruiken als inkomstenbron om natuur te beheren of zelfs te creëren. Die begraafplaatsen hebben ook eeuwige grafrust. De overige begraafplaatsen zijn vaak reguliere begraafplaatsen die een deel inrichten in natuurlijke sfeer. De branchevereniging van natuurbegraafplaatsen, Brana, heeft een gedragscode voor haar leden waarmee ze “kwaliteit en continuïteit van de bedrijfsvoering borgt door duurzaam en maatschappelijk verantwoord te ondernemen”. Ze stellen bijvoorbeeld eisen aan het natuurbeheer en de grafmarkeringen. Verbieden bovengrondse verstrooiing van as (want dat is slecht voor het bos) en garanderen dat de natuurgebieden vrij toegankelijk zijn voor mens en dier. De leden van Brana worden door een onafhankelijke instantie periodiek gekeurd. Mocht je geïnteresseerd zijn in natuurbegraven, dan raad ik zeker aan om dit even te checken voor de begraafplaats in jouw regio.

En als ik straks zelf dood ga?

Terwijl ik dit schrijf ben ik 36 en heb ik nooit echt serieus stilgestaan bij de vraag hoe mijn uitvaart eruit ziet. Ik hoop dat die vraag er voorlopig voor mij niet zal zijn. Maar er is natuurlijk altijd een kans dat die vraag eerder opduikt. Voor mij persoonlijk voelt begraven wel een stuk natuurlijker dan cremeren. Maar ik wil nabestaanden niet opzadelen met een gevoelsmatige plicht om dat graf dan ook regelmatig te bezoeken en te onderhouden. Ook omdat het maar de vraag is of die dan nog in dezelfde regio wonen als nu. Daarom neigde ik tot voor kort toch licht naar cremeren.

Maar nu ik weet dat er naast ‘regulier’ begraven en cremeren nog een derde optie is, voelt die wel erg goed. Zeker ook omdat het de meest milieuvriendelijke optie is. Wie mijn blogs op Eigenwijs Blij leest weet dat ik duurzaamheid erg belangrijk vind en probeer mijn impact op klimaat zo klein mogelijk te maken. Het zou daarom mooi zijn als mijn uitvaart ook milieuvriendelijk is, zonder CO2-uitstoot door een crematie of metalen en verf op mijn kist. Wat me daarnaast erg aanspreekt is dat ik met mijn uitvaart een klein stukje natuurgebied kan beschermen voor toekomstige generaties.

Met mijn 36 jaar ben ik nog wat te jong om de keuze al definitief te maken, en ik weet nog niet waar ik en mijn nabestaanden wonen tegen de tijd dat het zover is. Maar mocht het morgen gebeuren, dan wil ik graag een natuurbegrafenis.

Te koop bij De Groene Boekenshop, je eigen favoriete boekhandel en bovendien bij bol.com.

Remi van Beekum on LinkedinRemi van Beekum on Twitter
Remi van Beekum
Permacultuur/voedselbos @ De Hommelgaard
Permacultuur/voedselbos @ de Hommelgaard | Ondernemer @ Kiemfabriek | online communicatie voor duurzame/sociale bedrijven | gitaarmuziek | duurzaamheid | man van Cecile | vader van Emily | Eext/Drenthe